با صف آرايى دو سپاه در صفين ، ابتدا امام على ( ع ) عبداللَّه بن عباس را فرمانده جناح راست لشكر كرد « 1 » و سپس او را به همراه عباس بن ربيعه ، مالك اشتر و اشعث به فرماندهى قلب لشكر گماشت . « 2 » حضرت على ( ع ) در روزهاى حساس جنگ صفين تا حد امكان اجازهء شركت در جنگ را به تنى چند از اعضاى خاندان خود از جمله ابن عباس و برادرانش نمىداد . « 3 » ابن عباس كه مرد دانش و بيان بود ، در هنگام نبرد ، چون شيرى غرّان صفوف دشمن را مىشكافت و با دشمن مىجنگيد . تاريخ رشادتهاى بسيارى را از او در صفين نقل كرده ، از جمله نبرد تن به تن او با وليد بن عقبه كه وليد از بيم دلاوريها و قهرمانيهاى ابن عباس ، پا به فرار گذاشت . « 4 » نامه‌هاى معاويه به ابن عباس معاويه پيوسته با همكارى نزديك عمروعاص نامه‌هايى را به ابن عباس نوشت و ابن عباس با نرمى پاسخ مىداد تا اينكه جنگ اوج گرفت و معاويه گفت : من نامه‌اى به او مىنويسم و با ذكر دشمنيهاى ما و بنىهاشم ، او را از پيامدهاى اين جنگ مىترسانم . چون نامه به دست ابن عباس رسيد ، خشمگين شد و گفت : تا كى پسر هند مىخواهد عقلم را بربايد ، تا كى دندان بر جگر نهم و گفتنيهاى خود را نگويم . سپس نامه مفصّلى به معاويه نوشت و اجداد او را رسوا كرد تا جايى كه معاويه از كارش پشيمان شد . « 5 » ابن عباس و حكميت در جريان حكميت ، حضرت على ( ع ) ابن عباس را براى اين كار مهم پيشنهاد كرد و در مقام بيان نظر خود فرمود :

--> ( 1 ) . پيكار صفين ، ص 321 ( 2 ) . مناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 3 ، ص 168 ( 3 ) . وقعهء صفين ، ص 463 ( 4 ) . تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 13 ؛ مروج الذهب ، ج 2 ، ص 379 ؛ شرح نهج‌البلاغه ، ج 5 ، ص 179 ( 5 ) . همان مدرك ، ص 416